Zabezpieczenie zgodności obrotu cywilnoprawnego z przepisami prawa należy do obowiązków państwa. Funkcje te, w bardzo szerokim zakresie, państwo przekazało notariatowi. Dla jego realizacji wprowadzony został przymus formy notarialnej, obejmujący obrót prawny w dziedzinach najistotniejszych dla państwa, takich jak np. przenoszenie własności nieruchomości, ustanawianie praw rzeczowych na nieruchomościach i znacząca część czynności prawnych z zakresu prawa spółek handlowych.

Przymus notarialny wprowadzony został przede wszystkim w celu zapewnienia pewności obrotu i spełnia w pierwszym rzędzie funkcję prewencyjną, a dopiero w następnym kontrolną. Te funkcje określane są w piśmiennictwie jako jurysdykcja zapobiegawcza lub prewencyjna.¹ T. Kasparek zauważa, że celem tej działalności jest zapobieganie chorobowym objawom życia społecznego, jakim są spory cywilne, służy więc higienie prawnej, a sam przymus notarialny wybiega przed przymus, jakim włada państwo w wypadkach konieczności rozstrzygania sądowego.²

Z wprowadzeniem przymusu związana jest ściśle konieczność dodatkowego ponoszenia kosztów notarialnych.

Czynności dokonywane przez notariusza, jeżeli są zgodne z prawem, mają szczególny stopień pewności prawnej, gdyż są dokumentami urzędowymi. Każda taka czynność, mająca formę dokumentu korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności jej ze stanem faktycznym. Jeszcze silniejszy walor ma akt notarialny, w którym na podstawie art. 777 par. 1 pkt 4, 5 k.p.c.³ dłużnik poddał się egzekucji. Stanowi on bowiem tytuł egzekucyjny, który po nadaniu klauzuli wykonalności jest podstawą do egzekucji sądowej.

Szczególną rolą jaką spełnia notariusz jest gwarancja pewności obrotu prawnego. Na notariuszu spoczywają obowiązki, a do najważniejszych należą: obowiązek zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności (art. 49)⁴, zakaz sporządzania czynności sprzecznych z prawem (art. 81)⁵, obowiązek wyłączenia się od sporządzania czynności dotyczących jego samego, jak mi małżonka oraz krewnych lub powinowatych, związanych z tytułu przysposobienia oraz kurateli i osób będących z nim w bliskim stosunku (art. 84)⁶, zakaz podejmowania zatrudnienia (art. 19)⁷, a także obowiązek czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 par. 2)⁸.

Rola jaką spełnia notariusz w zapewnieniu pewności obrotu, jest dostrzegana przez ustawodawcę i w wielu przypadkach nowych uregulowań prawnych rozszerzony jest obowiązek zachowania formy notarialnej. ⁹