Przesłankami zawieszenia organów gminy, jest według ustawodawcy brak nadziei na szybką poprawę oraz przedłużający się brak skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych. Nie chodzi, zatem o zapewnienie wyżej omawianego działania zgodnego z prawem, ale o zapewnienie działania skutecznego.

Zawieszenie dotyczy zawsze obu organów gminy (rady gminy i wójta).

Postępowanie nadzorcze związane ze stosowaniem omawianego środka nadzorczego składa się z trzech etapów: wstępnego – wiąże się z koniecznością uprzedniego przedstawienia zarzutów organom gminy i wezwania ich do niezwłocznego przedstawienia programu poprawy sytuacji gminy – który może, ale nie musi prowadzić do kolejnego etapu, jakim jest wydanie przez PRM, na wniosek właściwego ministra, rozstrzygnięcia nadzorczego w sprawie zawieszenia organów gminy i ustanowienia zarządu komisarycznego, oraz etapu trzeciego – powołania przez PRM komisarza rządowego na wniosek wojewody, zgłoszony za pośrednictwem ministra właściwego do spraw administracji.

Ustanowienie zarządu komisarycznego może nastąpić po uprzednim przedstawieniu zarzutów organom gminy i wezwania ich do niezwłocznego przedstawienia programu poprawy sytuacji gminy. Komisarz rządowy, powołany przez PRM na mocy art. 97 ust. 3 u.sam.gmin. przejmuje wykonywanie zadań i kompetencji organów gminy z dniem powołania.

Prezes Rady Ministrów ustanawiając zarząd komisaryczny, może określić taki czas zawieszenia działalności tych organów, że po upływie – bez żadnych dodatkowych oświadczeń woli – podejmą swoją działalność w dotychczasowym składzie aż do dnia wyboru nowych organów w nowej kadencji.