Obowiązek złożenia ślubowania przez nowo wybranego radnego wprowadzony został w wyniku jednej z pierwszych nowelizacji ustawy¹. Wtedy też ustalono pierwotny tekst roty ślubowania. Brzmiał on następująco: Ślubuję uroczyście jako radny pracować dla dobra i pomyślności gminy, działać zawsze zgodnie z prawem oraz
z interesami gminy i jej mieszkańców – godnie i rzetelnie reprezentować swoich wyborców, troszczyć się o ich sprawy oraz nie szczędzić sił dla wykonywania zadań gminy.

Obecną rotę ślubowania, obwiązującą do 27 października 2002 r., ustalił
art. 43 pkt 8 ustawy z dnia 20 czerwca 2002r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta². Aktualna rota ślubowania brzmi następująco – Wierny Konstytucji i prawu Rzeczypospolitej Polskiej, ślubuję uroczyście obowiązki radnego sprawować godnie, rzetelnie i uczciwie, mając na względzie dobro mojej gminy i jej mieszkańców. Ślubowanie odbywa się w ten sposób, że po odczytaniu roty wywołani kolejno radni powstają i wypowiadają słowo „ślubuję”. Ślubowanie może być złożone
z dodaniem zdania: Tak mi dopomóż Bóg. Radni nieobecni na pierwszej sesji rady gminy oraz radni, którzy uzyskali mandat w czasie trwania kadencji, składają ślubowanie na pierwszej sesji, na której są obecni.

Treść ślubowania określa główne zasady, którymi radny przyrzeka kierować się przy wykonywaniu powierzonego mu przez wyborców mandatu. Są to zobowiązania:

• wierności konstytucji i prawu (czyli ustawodawstwu zwykłemu) Rzeczpospolitej Polskiej,

• godnego, rzetelnego i uczciwego sprawowania mandatu (wykonywania obowiązków radnego gminy),

• kierowania się przy tym dobrem gminy oraz jej mieszkańców.

Innymi słowy, radny ślubuje pracować dla dobra i pomyślności gminy, postępować zawsze zgodnie z prawem, kierować się w swoim działaniu interesami gminy i jej mieszkańców, reprezentować swoich wyborów oraz troszczyć się o ich sprawy i nie szczędzić sił ani czasu dla wykonywania tych obowiązków.

Zauważyć należy, że rota ślubowania jest spójna z określeniem obowiązków radnego w art. 23 ust.1 u.sam.gmin., a zwłaszcza z zasadą kierowania się przez radnego dobrem gminnej wspólnoty samorządowej.

Obowiązek ślubowania jest związany z członkostwem rady konkretnej gminy (podkreśla to zwłaszcza zwrot mówiący o „dobru mojej gminy”). Stąd radni, którzy
z mocy prawa w toku kadencji stali się radnymi innej gminy, muszą – przed przystąpieniem do wykonywania mandatu – złożyć nowe ślubowanie. Wynika to
z sensu, jak i adresatów aktu ślubowania³. Wcześniejsze wersje ustawy o samorządzie gminnym nie określały skutków odmowy złożenia ślubowania. Wynikało z nich jedynie, że niezłożenie ślubowania uniemożliwia przystąpienie do wykonywania mandatu radnego. W doktrynie przyjmowano jednak (per analogiam, do art. 20 ust. 2 u.sam.pow. i art. 22 ust2 u.sam.woj.), że jest ono równoznaczne z zrzeczeniem się mandatu. Obecnie sprawa jest uregulowana jednoznacznie w ust 4 komentowanego przepisu. Zgodnie z art. 190 ust. 1 pkt 1 u.wyb. pociąga ona za sobą wygaśniecie mandatu radnego.

Adresatami aktu ślubowania są w pierwszym rzędzie wyborcy danego radnego, czyli mieszkańcy tego obwodu, w którym radny uzyskał mandat, a w dalszej kolejności pozostali mieszkańcy gminy oraz radni.

Sposób złożenia ślubowania został ustalony w art. 23a ust. 2 u.sam.gmin.. Ślubowanie niespełniające tych wymagań (np. odczytanie roty i chóralne „ślubujemy” w miejsce indywidualnego i imiennego „ślubuję”, czy też – poza uzasadnionymi przypadkami np. ciężkiego inwalidztwa uniemożliwiającego powstanie – ślubowanie złożone na siedząco) nie wywołuje skutku prawnego w postaci nabycia przez radnego prawa do wykonywania mandatu, ponieważ jest nieważne i powinno być powtórzone. Jedynie w wyjątkowych przypadkach (np. radnego inwalidy, dla którego powstanie
z wózka jest niemożliwe lub znacznie utrudnione), dopuszczalna jest dyspensa od zachowania rytuału ślubowania.

Radni składają ślubowanie przed przystąpieniem do wykonywania mandatu, ślubowanie, bowiem jest warunkiem koniecznym sprawowania mandatu. Tym tłumaczy się ustawowy wymóg przeprowadzenia na pierwszej sesji nowo wybranej rady i to
w początkowej jej fazie.

Powyższą tezę potwierdza art. 23a ust. 3 u.sam.gmin., stanowiąc, iż radni nieobecni na pierwszej sesji, jak również radni, którzy uzyskali mandat w czasie trwania kadencji, składają ślubowanie na pierwszej sesji, na której są obecni.

Ślubowanie złożone poza sesją nie ma mocy prawnej.

Odmowa złożenia ślubowania skutkuje wygaśnięciem mandatu radnego
(art. 190 ust. 1 pkt 1 u.wyb.)

Podjęcie przez radę gminy uchwały przed złożeniem ślubowania, przez co najmniej taką liczbę radnych, która odpowiada kworum wymaganemu dla podjęcia danej uchwały, skutkuje nieważnością uchwały. Sam akt ślubowania nie stanowi natomiast uchwały rady gminy, stąd m.in. nie podlega nadzorowi ze strony wojewody⁴.