Podstawową formą pracy rady są sesje, czyli wspólne posiedzenie ogółu radnych danej rady, zwołane w ustalonym trybie i przez uprawniony do tego podmiot, poświęcone przeprowadzeniu obrad nad określonymi zagadnieniami (wskazanymi
w porządku obrad) i – z – reguły podjęcia w tych sprawach wiążących rozstrzygnięć – uchwał. Tylko, bowiem na sesji mogą zapadać wiążące rozstrzygnięcia i być wyrażone stanowiska i opinie rady¹.

Jak powyższego wynika, nazwa „sesja” nie obejmuje spotkań, zebrań, zgromadzeń i narad radnych niespełniajacych powyższych kryteriów, kryteriów
w szczególności:

1. zebrań radnych, które nie zostały zwołane w przewidzianym dla sesji trybie lub celu, jak np. zebranie w celu odbycia szkolenia lub wysłuchania prelekcji, spotkanie towarzyskie (np. tzw. spotkanie opłatkowe), spotkanie radnych
   z wyborcami, wycieczka turystyczna lub inny wspólny wyjazd radnych itp.;

2. posiedzeń rady zwołanych przez nieuprawniony podmiot (np. posiedzenia zwołanego przez zastępcę przewodniczącego rady mimo obecności przewodniczącego albo przez wójta). W razie podjęcia uchwały na tak zwołanym posiedzeniu rady – ponieważ tryb zwoływania obrad rażąco narusza art. 20 u.sam.gmin. nakazujący zwoływanie sesji wyłącznie w trybie i na zasadach w nim określonych – uchwała jest nieważna od chwili jej podjęcia²

3. okresów spotkania radnych zwoływanych w celu odbycia sesji przypadających przed jej rozpoczęciem lub zakończeniu, jak również spotkań i posiedzeń radnych w okresie odroczenia obrad.

Innymi formami działania rady są posiedzenia jej organów wewnętrznych
(w szczególności komisji) oraz indywidualna praca radnych w tym dyżury, spotkania
z wyborcami, itp.

Analiza przepisów ustawy o samorządzie gminnym (podobnie zresztą jak analiza przepisów pozostałych ustaw samorządowych) daje podstawę do wyróżnienia trzech rodzajów sesji.

Są to:

• pierwsza sesja nowo wybranej rady,

• sesje zwyczajne,

• sesje nadzwyczajne,

W praktyce wyróżnia się również sesje uroczyste. Określenie sesja uroczysta nie jest terminem normatywnym. Mianem tym określa się te posiedzenia rady, które odznaczają się solennym charakterem i ceremoniałem, obcym sesjom zwyczajnym. ³

Pierwsza sesja nowo wybranej rady, czyli sesja inauguracyjna, to sesja, która odbywa się po wyborze rady gminy jako pierwsza, czyli taka, której nie poprzedziła jeszcze żadna inna sesja rady. Nie musi to być natomiast sesja zwoływana jako pierwsza, może się, bowiem zdarzyć, iż pierwsza zwołana sesja nie dojdzie do skutku, np. z powodu siły wyższej lub innych sytuacji. Nie ma też znaczenia, czy jest to sesja odbywająca się po wyborach przeprowadzonych do rad gmin w skali całego kraju, tzn. wyborach przeprowadzonych do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw na podstawie art. 25 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. – ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw⁴, czy tylko wyborach przedterminowych do rady danej gminy (art. 195 oraz 196 ordynacji wyborczej).

Pierwsza sesję nowo wybranej rady gminy charakteryzują trzy okoliczności:

1. sposób zwołania

2. sposób przewodniczenia obradom

3. cele obrad.

Pierwszą sesję nowo wybranej rady gminy zwołuje przewodniczący rady poprzedniej kadencji na dzień przypadający w ciągu 7 dni po ogłoszeniu zbiorczych wyników wyborów do rad na obszarze całego kraju lub przypadku wyborów przedterminowych na dzień przypadający w ciągu 7 dni po ogłoszeniu wyników wyborów do rady⁵. W przypadku wyborów przedterminowych. Obowiązek zwołania takiej sesji spoczywa na osobie, którą PRM wyznaczył do pełnienia funkcji organów gminy⁶. Po upływie terminu 7 dniowego sesję zwołuje komisarz wyborczy na dzień przypadający w ciągu 21 dni po ogłoszeniu zbiorczych wyników wyborów dla całego kraju lub w przypadku wyborów przedterminowych na dzień przypadający w ciągu
21 dni po ogłoszeniu wyników wyborów do rady gminy⁷. Ustawa przewiduje także sytuację, w której (z różnych powodów) pierwsza sesja nie będzie zwołana
w powyższym trybie. Może to mieć miejsce np. w razie śmierci przewodniczącego rady poprzedniej kadencji lub odmowy zwołania przez niego takiej sesji. Wtedy obowiązek zwołania sesji przechodzi na komisarza wyborczego, który jest zobowiązany zwołać sesję na dzień przypadający w ciągu 21 dni po ogłoszeniu zbiorczych wyników wyborów dla całego kraju, w przypadku upływu terminu określonego w ust. 2 art. 20 u.sam.gmin. lub w przypadku wyborów przedterminowych do danej rady.

Należy podkreślić, że ustawa nie określa jakichkolwiek skutków niedotrzymania terminów wymienionych w art. 20 ust. 2a u.sam.gmin., co prowadzi do wniosku,
że mają one charakter instrukcyjny. Jedynie niedotrzymanie terminów określonych
w art. 20 ust 2 powoduje, że zarówno przewodniczący rady poprzedniej kadencji, jak
i osoba pełniąca funkcje organów gminy tracą swoje uprawnienia do zwołania pierwszej sesji rady, a uprawnienie to przechodzi na komisarza wyborczego. Innymi słowy, zwołanie sesji rady przez te osoby po upływie terminu określonego w art. 20 ust 2 nie może być uznane za prawnie skuteczne⁸.

Sposób przewodniczenia obradom pierwszej sesji charakteryzuje się tym, że do czasu wyboru przewodniczącego rady, obrady prowadzi najstarszy wiekiem radny obecny na sesji⁹. Przepis ten może budzić wątpliwości, bowiem z jego brzmienia można wywieść zasadę, że na najstarszego radnego został nałożony obowiązek prowadzenia tej części sesji, co chyba nie było zamiarem ustawodawcy. Wydaje się, że przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż wymieniona w nim osoba powinna prowadzić sesję, o ile wyrazi na to zgodę. W przeciwnym wypadku sesje w tej części winien prowadzić inny, najstarszy wiekiem radny, który wyrazi na to zgodę¹⁰.

Celem pierwszej sesji jest złożenie ślubowania przez radnych biorących udział
w sesji będącego warunkiem sine qua non wykonywania mandatu (art. 23 ust. 1 i 3 u.sam.gmin.), wręczenie im zaświadczeń o wyborze ( te elementy pierwszej sesji nadają jej w pewnym stopniu cechy sesji uroczystej) oraz wybór przewodniczącego, gdyż nie istniałaby podstawa (możność) prawna zwołania następnej (i kolejnych) sesji rady. Tak, więc, w razie trudności z obsadzaniem tego stanowiska w pierwszym dniu obrad pierwszej sesji, radny prowadzący sesję powinien odroczyć obrady¹¹.

Nie ma jednak przeszkód prawnych do zajęcia się na inauguracyjnej sesji rady gminy innymi jeszcze problemami według ustalonego porządku obrad¹².

Rada gminy obraduje na sesjach zwyczajnych zwoływanych przez przewodniczącego rady gminy w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak niż raz na kwartał¹³. W przypadku nieobecności przewodniczącego sesję zwołuje jego zastępca.
W porządku obrad sesji można wyróżnić punkty stałe, pojawiające się zawsze oraz punkty, które zawierają sprawy bieżące, mające być przedmiotem obrad rady danego dnia¹⁴. Przedmiotem sesji zwyczajnej rady gminy jest rozpatrzenie i rozstrzygnięcie bieżących spraw gminy określonych każdorazowo w porządku obrad, takich jak budżet gminy, gospodarowanie nieruchomościami komunalnymi, sprawy ładu przestrzennego, zaopatrzenia w wodę, energię elektryczną i cieplną oraz w gaz, ochrona środowiska naturalnego, utylizacja ścieków, odpadów, sprawy kadrowe (sekretarz, skarbnik) oraz inne tego rodzaju sprawy. Porządek obrad oraz projekty uchwał przewidzianych do uchwalenia na danej sesji powinny być dołączone do zawiadomienia o sesji zwyczajnej (art. 20 ust. 1 u.sam.gmin.). Obowiązek dostarczenia radnym projektu uchwały przed sesją, na której ma być przedmiotem głosowania, nie tylko zapewnia wszystkim radnym możliwość merytorycznego przygotowania się do zajęcia stanowiska w sprawie, ale – co równie istotne – chroni mniejszość radnych, którzy powiadomieni o treści projektu, którego nie akceptują mogą podjąć starania o pozyskanie poparcia dodatkowej liczby radnych¹⁵. Do stałych punktów sesji zwykłej należą m.in.: zatwierdzenie protokołu poprzedniej sesji, wysłuchanie informacji z prac wójta, komisji rady oraz radnych desygnowanych do pracy w różnych instytucjach samorządowych (np. w związkach międzygminnych), rozpatrzenie projektów uchwał i ich podjęcie, a także interpelacje
i zapytania radnych oraz wolne głosy i wnioski. Częste są również wystąpienia osób zaproszonych na sesję („gości”)¹⁶.

Sesję nadzwyczajną różni od sesji zwyczajnej przede wszystkim sposób zwołania, a w wielu przypadkach także szczególny przedmiot obrad. Przewodniczący rady obowiązany jest zwołać sesję, jeżeli z takim wnioskiem wystąpi wójt lub, co najmniej ¼ ustawowego składu rady gminy. Sesja jest w takim przypadku zwoływana na dzień przypadający w ciągu 7 dni od dnia złozenia wniosku. Do wniosku o zwołanie sesji należy dołączyć porządek obrad wraz z projektami uchwał¹⁷. Wniosek o zwołanie sesji nadzwyczajnej powinien spełniać wymogi określone dla zawiadomienia o sesji zwyczajnej, tzn. zawierać porządek obrad wraz z projektami uchwał. Przedmiotem sesji nadzwyczajnej są sprawy pilne, które nie mogą być załatwione w trybie sesji zwyczajnej. Szczególnej regulacji prawnej podlega też porządek obrad sesji nadzwyczajnej, jego zmiana – po uchwaleniu przez radę – wymaga nie tylko bezwzględnej większości głosów ustawowego składu rady, (co ma miejsce również
w odniesieniu do porządku obrad sesji zwyczajnej), ale nadto wymaga zgody wnioskodawcy (art. 20 ust. 4 u.sam.gmin.)¹⁸. W tym jednak przypadku rada, dysponując nawet bezwzględną większością ustawowego składu, nie ma możliwości zamiany porządku obrad takiej sesji, jeśli wnioskodawcy nie wyrażą na to zgody
(art. 20 ust 4 u.sam.gmin.)¹⁹.

Prawo zwoływania sesji rady gminy posiada wyłącznie przewodniczący rady,
a w razie niemożności zwołania przez niego sesji, czynność tę może wykonać wyznaczony przez niego uprzednio wiceprzewodniczący. Jedynie w przypadku nieobecności przewodniczącego rady i niewyznaczenia wiceprzewodniczącego, zadania przewodniczącego wykonuje wiceprzewodniczący najstarszy wiekiem²⁰. Pojęcie zwołania należy rozumieć jako należyte i wyczerpujące działania mające na celu przekazanie radnym informacji o miejscu, terminie i programie sesji²¹. Podjęcie uchwały na sesji zwołanej przez osobę nieuprawnioną, nie tylko rażąco narusza art. 20 ust.sam.gmin., który nakazuje zwoływanie sesji wyłącznie w trybie i na zasadach w nim określonych , ale powoduje, ze taka uchwała jest nieważna od chwili jej podjęcia²².