Polski gminny samorząd terytorialny z przyznanymi mu zadaniami wpisuje się we współczesna funkcję państwa, która doznała znacznych przeobrażeń, podobnie jak ma to miejsce w innych państwach europejskich, np. we Francji. Skutki te sprowadzają się do nadzwyczajnego powiększenia tradycyjnych zadań administracji pojawienia się całkowicie nowych – chodzi tutaj m.in. o rozwój urbanistyki, ruchu publicznego czy ochrony środowiska – a także do zmiany samej natury działalności administracji. Współcześnie nie ogranicza się ona jedynie do teraźniejszości, lecz jest także ukierunkowana na organizowanie przyszłości, a to perspektywistyczne nastawienie wymaga m.in. dla samorządu terytorialnego nowych instrumentów, takich jak plany rozwoju, plany zabudowy (urbanistyczne).

Ustawodawca posługuje się w ustawie pojęciem: „zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy” (art. 7 ust. 1 u.sam.gmin.),
z którym tylko przykładowo zostają powiązane kategorie spraw należących do gminy. Przepis ten nie stanowi wyłącznej podstawy do działania organów gminy, wręcz przeciwnie – zakreśla on obszar dziedzin materialnego prawa administracyjnego, które ujęte w ustawach o charakterze materialnoprawnym wyznaczają szczegółowe obszary zadaniowe i kompetencyjne gminy i jej organów¹.

W art. 8 ust. 1 u.sam.gmin. zawarte jest upoważnienie dla ustawodawcy do wkraczania w sferę realizacji zadań gminy przez ustawowe zobowiązanie jej do podjęcia innych kategorii zadań (obok zadań własnych), takich jak zadania zlecone
z zakresu administracji rządowej, a także z zakresu organizacji przygotowań
i przeprowadzenia wyborów powszechnych oraz referendów. Zasadniczego znaczenia nabierają rozważania dotyczące zlecania gminie zadań z zakresu administracji rządowej w drodze porozumienia z organami tej administracji. Z jednej strony, bowiem są to rozważania dotyczące stosowania norm prawa publicznego w zakresie prawa administracyjnego, czyli odnoszące się do norm działania administracji publicznej,
z drugiej strony odnoszą się one w swoisty sposób do problematyki źródeł prawa. Zasady i tryb finansowania zadań, które otrzymuje gmina w zakresie zadań rządowych ex lege lub w drodze porozumienia, zostały poddane sformalizowanym mechanizmom funkcjonowania prawa. Wykluczona jest jakakolwiek „charytatywna” lub „komercyjna” w tym zakresie usługa gminy.

Nie mniej istotne dla zapienienia efektywności realizacji zadań gminy jest umożliwienie jej, w celu wykonywania zadań, tworzenia jednostek organizacyjnych, organizacyjnych także zawierania umów z innymi podmiotami w tym
z organizacjami pozarządowymi².

Gmina oraz inna gminna osoba prawna może również prowadzić działalność gospodarczą wykraczająca poza zadania o charakterze użyteczności publicznej wyłącznie w wypadkach określonych w odrębnej ustawie, a formy prowadzenia gospodarki gminnej, w tym wykonywania przez gminę zadań o charakterze użyteczności publicznej, określa odrębna ustawa.

Oprócz możliwości zawierania porozumień administracyjnych, ustawa
o samorządzie gminnym Stawarza instytucjonalne ramy do wykonywania zadań publicznych gminy w drodze współdziałania między jednostkami samorządu terytorialnego ( art. 10 ust. 1).

• Sprawy organizacyjne:

uchwalanie statutu gminy; ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych; tworzenie i przystępowanie do spółek i spółdzielni oraz rozwiązywanie
i występowanie z nich; tworzenie, likwidacja i reorganizacja przedsiębiorstw, zakładów i innych gminnych jednostek organizacyjnych oraz wyposażanie ich
w majątek; podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia zadań z zakresu administracji rządowej, właściwości powiatu oraz właściwości województwa; podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami, oraz wydzielanie na ten cel odpowiedniego majątku; podejmowanie uchwał
w sprawach współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw oraz przystępowania do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych;

• Sprawy planistyczne:

Uchwalanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; uchwalanie programów gospodarczych;

• Sprawy finansowo – majątkowe:

uchwalanie budżetu gminy; ustalanie zasad przekazywania jednostkom pomocniczym składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki; podejmowanie uchwał w sprawach wysokości podatków i opłat; określanie wysokości sumy, do której wójt może samodzielnie zaciągać zobowiązania; podejmowanie uchwał
w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów; podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu dotyczących:

1. zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż trzy lata lub na czas nieoznaczony, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej; uchwała rady gminy jest wymagana również w przypadku gdy po umowie zawartej na czas oznaczony do 3 lat strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość; do czasu określania zasad wójt może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą rady gminy,

2. emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania
   i wykupu przez wójta,

3. zaciągania długoterminowych pożyczek i kredytów,

4. ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i kredytów krótkoterminowych, zaciąganych przez wójta w roku budżetowym,

5. zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycji i remontów o wartości przekraczającej granicę ustalaną corocznie przez radę gminy,

6. określania zasad wnoszenia, cofania i zbywania udziałów i akcji przez wójta,

7. ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielnych przez wójta w roku budżetowym;

   • Sprawy osobowe:

ustalanie wynagrodzenia wójta; powoływanie i odwoływanie skarbnika gminy, który jest głównym księgowym budżetu na wniosek wójta.

• Sprawy kierowniczo – kontrolne:

stanowienie o kierunkach działania wójta oraz przyjmowanie sprawozdań z jego działalności; rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu oraz podejmowanie uchwały w sprawie udzielenia lub nieudzielania absolutorium
z tego tytułu;

• Sprawy reprezentacyjne:

podejmowanie uchwał w sprawach herbu gminy, nazw ulic i placów będących drogami publicznymi lub nazw dróg wewnętrznych, a także wznoszenia pomników³.