Kategoria zadań własnych i zleconych samorządu terytorialnego ma konstytucyjne podstawy. Zgodnie z art. 166 ust. 1 KRP „Zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne”. Zaś ust. 2 tego przepisu wskazuje, że „Jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa, ustawa może zlecić jednostkom samorządu terytorialnego wykonywanie innych zadań publicznych. Ustawa określa tryb przekazywania i sposób wykonywania zadań zleconych. Spośród wszystkich ustaw samorządowych tylko ustawa gminna posługuje się kategorią zadań własnych i zadań zleconych z zakresu administracji rządowej z mocy ustawy lub na podstawie porozumienia z organami administracji rządowej¹. Odrębnie należy potraktować kategorię, w KRP niewymienionych zadań powierzonych tj. zadań, które jednostki samorządu terytorialnego wykonują na podstawie porozumień zawartych
w tym celu z innymi jednostkami samorządu terytorialnego lub właściwymi organami administracji rządowej. Porozumienia te mają charakter szczególnych aktów prawa publicznego, a nie umów cywilnoprawnych, bowiem funkcjonująca na podstawie przepisów prawa administracyjnego, a nie prawa cywilnego; nie oznacza to jednak,
że nie wynikają z nich określone skutki cywilnoprawne. Ustawy ustrojowe utrudniają przekazywanie w ten sposób zadań „w górę” stwarzają natomiast warunki do przekazywania w ramach jednostek tych samych szczebli lub „w dół” – co również odpowiada zasadzie pomocniczności. Gmina może bez ograniczeń wykonywać powierzone zadania administracji rządowej, natomiast powierzyć wykonywanie swoich określonych zadań może jedynie innej gminie w ramach porozumienia międzygminnego. Powiat tak samo może bez ograniczeń wykonywać powierzone zadania administracji rządowej, jak również przekazuje wykonywanie swoich określonych zadań gminie, na jej uzasadniony wniosek i może powierzyć prowadzenie tych zadań innym jednostkom samorządu lokalnego (gminom, powiatom). Ustawa wojewódzka stwierdza, że „Województwo może zawierać z innymi województwami oraz jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego z obszaru województwa porozumienia w sprawie powierzenia prowadzenia zadań publicznych”²Art. 8 ust. 2a u.sam.gmin. wyraźnie wskazuje przy tym, że gmina może na podstawie porozumień wykonywać zadania z zakresu właściwości powiatu i właściwości województwa, nie czyniąc różnicy między zadaniami własnymi i zadaniami zleconymi³. Gmina otrzymuje środki finansowe w wysokości koniecznej do wykonywania zadań zleconych. Szczegółowe zasady i terminy przekazywania tych środków określają ustawy – nakładające obowiązek wykonywania zadań zleconych – lub zawarte porozumienie. Specyficzną kategorię zadań zleconych z zakresu administracji rządowej stanowią zadania m.st. Warszawy (będącego miastem na prawach powiatu), wynikające ze stołecznego charakteru miasta. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy⁴ miasto stołeczne Warszawa w szczególności zapewnia warunki niezbędne do funkcjonowania w mieście naczelnych i centralnych organów państwa, obcych przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych oraz organizacji międzynarodowych, przyjmowania delegacji zagranicznych oraz funkcjonowania urządzeń publicznych o charakterze infrastrukturalnym, mających znaczenie dla stołecznych funkcji miasta⁵.