Warunkiem powstania związku jest podjęcie przez rady zainteresowanych gmin uchwał o jego utworzeniu. Prawa i obowiązki gmin, które w związku uczestniczą, związane z wykonywaniem zadań przekazanych związkowi, przechodzą na związek. Następuje to z dniem ogłoszenia statutu przez wszystkie rady zainteresowanych gmin. Przyjęcie statutu następuje bezwzględną większością głosów ustawowego składu każdej z gmin. Statut związku określa: nazwę i siedzibę związku; uczestników i czas trwania związku; zadania związku; organy zawiązku, ich strukturę, zakres i tryb działania; zasady korzystania z obiektów i urządzeń zawiązku; zasady udziału w kosztach wspólnej działalności, zyskach i pokrywania strat związku; zasady przystępowania
i występowania członków oraz zasady rozliczeń majątkowych; zasady likwidacji związku; inne zasady określające współdziałanie. Związek podobnie jak gmina posiada osobowość prawną i wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Każdy związek podlega zarejestrowaniu; rejestr związków prowadzi PRM. Sprawy rejestracji związku są określane rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 października 2001 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru, związków międzygminnych oraz zgłaszania statutów tych związków1. Związek międzygminny może zostać utworzony w przypadku, gdy wykonywanie zadań publicznych przekracza możliwości jednej gminy. Chodzi w tym przypadku o zadania przekraczające możliwości organizacyjne, techniczne lub finansowe jednej gminy (np. przy zakładaniu sieci telekomunikacyjnej, budowie wodociągu, doprowadzeniu gazu). Zgodnie z orzeczeniem NSA, zawarte porozumienia nie są umowami prawa cywilnego, lecz swoistymi formami publicznoprawnymi2. Powódź, która w 1997 r., wystąpiła na terenach województw południowo – zachodniej Polski wywołała potrzebę prawnego zapewnienia współdziałania gmin w takich
i podobnych sytuacjach. Stąd na mocy przepisu ustawy z dnia 22 sierpnia 1997r.
o zmianie ustawy o samorządzie terytorialnym oraz ustawy prawo budżetowe wprowadzono przepis umożliwiający jednostkom samorządu terytorialnego, związkom miedzygminnym i stowarzyszeniom gmin udzielania sobie wzajemnej pomocy, w tym również finansowej. Pomoc, o której mowa może zostać udzielona w przypadku zaistnienia klęski żywiołowej, nadzwyczajnego zagrożenia środowiska, katastrofy lub innych zdarzeń losowych3.
1 Dz. U. z 2001 r., nr 121, poz. 1307.
2 Zob wyr. NSA z dn. 27 wrzesnia 1994 r., sygn. Akt S.A./Łd 1906/94, ONSA 1995, nr 4, poz. 161.
3 T. Milczarek, Samorząd gminny, wyd. Prawno – Ekonomiczne INFOR, Warszawa 1999 r., str. 32 – 34.
