Bezsprzeczna pozostaje i jest na dodatek udowodniona naukowo przewaga efektywności gospodarowania zasobami finansowymi jednostek samorządu terytorialnego nad efektywnością pozostałych struktur i podmiotów sektora finansów publicznych. Społeczeństwo lokalne potrzebuje widocznych efektów płaconych przez siebie danin publicznych. Pewne zasady prawne wyznacza EKST oraz wskazuje na konieczność zapewnienia regionom środków finansowych, poprzez możliwość nakładania własnych podatków lub gwarantowany udział w dochodach z podatków państwowych.

Podatek definiowany jest jak przymusowe świadczenie pieniężne, ogólne, bezzwrotne i nieodpłatne.

Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wymienia poszczególne podatki, z których wpływy są dochodami gminy, są to podatki:

– od nieruchomości,

– od środków transportowych,

– od posiadania psów (te podatki ustalane są na podstawie ustawy o podatkach
i opłatach lokalnych¹),

– rolny²,

– leśny³,

– od działalności gospodarczej osób fizycznych opłacany w formie karty podatkowej⁴,

– od spadków i darowizn⁵,

– od czynności cywilnoprawnych⁶,

Katalog ten należy poszerzyć o świadczenia o charakterze podatkowym nazwane przez ustawodawcę niepoprawnie opłatami, co dotyczy opłaty targowej, opłaty miejscowej
i opłaty uzdrowiskowej, które są ustalane na podstawie ustawy o podatkach lokalnych.

Ustawa przyznała radom gminy prawo ustanawiania wysokości tych podatków
i opłat a także wprowadzanie ulg i zwolnień a co za tym idzie również ustalanie sposobu poboru podatków oraz wyznaczenie inkasentów⁷. Uprawnienie przysługujące radzie gminy w zakresie zwolnień z podatków i opłat rządzi się pewnymi zasadami, które zostały wykształcone przez judykaturę:

1) zasada suwerenności gminy w zakresie prowadzenia polityki podatkowej,

2) zasada równości i sprawiedliwości podatkowej (zakaz ustanawiania przywilejów dla jednych i dyskryminowania innych kategorii podatników),

3) zakaz stosowania zwolnień powszechnych.

Po akcesji Polski do UE ulgi i zwolnienia w podatkach i opłatach lokalnych, udzielane przedsiębiorcom wymagają akceptacji Komisji Europejskiej. Władze lokalne, korzystając z udzielonego im prawa ustawowego do udzielania zwolnień przedmiotowych w podatku od nieruchomości, muszą określić dokładnie, kogo obejmują te zwolnienia. W przypadku objęcia osób nie prowadzących działalności gospodarczej nie ma potrzeby uzyskiwania akceptacji Komisji Europejskiej⁸.

Ograniczenie kompetencji rady do podejmowania uchwał w sprawach podatków
i opłat w granicach określonych w ustawach oznacza, że rada, podejmując uchwałę
w tym zakresie, musi działać w ramach obowiązującego prawa. Wynika stąd, że gmina nie może wprowadzać podatków (opłat) nie przewidzianych ustawami, nie dysponuje bowiem pozaustawowym władztwem podatkowym⁹. Zaś władztwo podatkowe, które przysługuje gminom ex lege nie może być ograniczane, pomniejszane ani znoszone aktami prawnymi niższego rzędu¹⁰.