Liczba mieszkańców danej gminy jest czynnikiem ważnym nie tylko przy systemie głosowania na kandydatów na radnych rady gminy, jak było to przedstawione w poprzednim dziale. Od liczby mieszkańców zależy również z ilu radnych będzie składała się dana rada gminy, ponieważ ustawowy skład rady określony jest proporcjonalnie do liczby mieszkańców gminy¹. Za podstawę przyjmuje się liczbę mieszkańców w dniu wyboru rady. Dniem wyboru rady jest data wyborów samorządowych zarządzonych przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie, art. 25 ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Określa się ją na podstawie danych znajdujących się w urzędowych rejestrach ewidencji ludności według stanu na koniec roku poprzedzającego rok, w którym wybory mają być przeprowadzone². Późniejsze zmiany tego stanu nie wpływają na liczebność rady chyba, że wiążą się z okolicznościami wymagającymi nowych wyborów, jak np. podział gminy na dwie odrębne jednostki terytorialne. Jest to przypadek dopuszczalnych różnic pomiędzy rzeczywistym a ustawowym składem rady wynikający z przepisów ordynacji wyborczej i wiążący się ze zmianami w podziale terytorialnym państwa w toku kadencji rad, prowadzącymi do zmiany granic, a nawet do całkowitej likwidacji niektórych gmin.

Jeżeli w wyniku zmian skład rady gminy nie odpowiada liczbie wynikającej
z art. 17 u.sam.gmin. przepis ten w okresie danej kadencji nie ma zastosowania, a rada może działać w składzie różniącym się od ustawowego zarówno in plus jak i in minus, co stwierdził NSA w wyroku z dn. 10 marca 2008 r³. chyba że skład rady zmniejszy się do stanu poniżej 3/5 ustawowej liczby radnych; w takim przypadku rada gminy ulega bowiem rozwiązaniu z mocy prawa.

Według art. 17 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. w skład rady gminy wchodzą radni w licznie:

• piętnastu w gminach do 20 000 mieszkańców,

• dwudziestu jeden w gminach do 50 000 mieszkańców

• dwudziestu trzech w gminach do 100 000 mieszkańców

• dwudziestu pięciu w gminach do 200 000 mieszkańców

oraz po trzech na każde dalsze rozpoczęte 100 000 mieszkańców , nie więcej jednak niż czterdziestu pięciu radnych.

Jest to tzw. skład ustawowy, stanowiący podstawę obliczania kworum
w przypadku głosowań.

Art. 17 został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 2002 r.⁴
z dniem 31 marca 2002 r. Istota zmiany polegała na ograniczeniu liczby radnych, gminnego celem jej było obniżenie kosztów funkcjonowania samorządu gminnego.

Art. 17 u.sam.gmin. nigdy nie miał zastosowania do rady m.st. Warszawy. Poprzednio sprawę normował art. 7 ust. 2 u.m.st. Warszawy z dnia 25 marca 1994 r.⁵, stanowiący, że ustawowy skład rady m.st. Warszawy wynosi 68 radnych. Obecnie, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy⁶, w skład rady m.st. Warszawy wchodzą radni w liczbie 60.

Liczbę radnych wybieralnych do rad ustala w drodze zarządzenia wojewoda po porozumieniu z komisarzem wyborczym, odrębnie dla każdej gminy. Zarządzenie to ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym i podaje do publicznej wiadomości w formie obwieszczenia w każdej gminie najpóźniej na 4 miesiące przed upływem kadencji. Po jednym egzemplarzu zarządzenia przekazuje się niezwłocznie każdej właściwej radzie i komisarzowi wyborczemu oraz przesyła Państwowej Komisji Wyborczej. Jedynie w przypadku wyborów przedterminowych wojewoda ustala liczbę radnych wybieralnych do danej rady na podstawie liczby mieszkańców według stanu ewidencji ludności na koniec miesiąca poprzedzającego zarządzenia o wyborach⁷.