Ustawodawca stworzył w ustawie z dnia 15 września 2000 r. o zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych¹ ramy prawne określające procedurę przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych. Przede wszystkim przyjął, ze jednostki samorządu terytorialnego mogą przystępować do zrzeszeń i uczestniczyć w nich
w granicach swoich zadań i kompetencji, działając zgodnie z polskim prawem wewnętrznym, polityką zagraniczną państwa i jego międzynarodowymi zobowiązaniami. Procedura przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych wymaga, aby organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podjął uchwałę o przystąpieniu do zrzeszenia bezwzględną większością głosów ustawowego składu. Następnie przekazuje on uchwałę ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych za pośrednictwem wojewody dołączającego swoją opinię; oprócz uchwały przekazywany jest również statut zrzeszenia, do którego jednostka samorządu terytorialnego zamierza wstąpić lub inny dokument ustalający zasady działania tego zrzeszenia, listę jego członków oraz urzędowe tłumaczenie tych dokumentów na język polski. Sejmik województwa przedstawia także „Priorytety współpracy zagranicznej województwa” Minister właściwy do spraw zagranicznych wyraża zgodę na przystąpienie do zrzeszenia lub odmawia takiej zgody w drodze decyzji administracyjnej. Minister właściwy do spraw administracji publicznej ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” w drodze obwieszczenia wykaz jednostek samorządu terytorialnego, które w poprzednim roku kalendarzowym przystąpiły do zrzeszenia, współtworzyły zrzeszenie lub z niego wystąpiły oraz wykaz rozwiązywanych zrzeszeń, do których jednostki te należały. W ostatnim czasie pojawiła się tez nowa instytucja prawna
o europejskim zasięgu, jaką jest Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej (EUWT) wprowadzone ustawą z dnia 7 listopada 2008 r., o europejskim ugrupowaniu współpracy terytorialnej², do którego, patrząc z polskiej perspektywy, może przystępować Rzeczpospolita Polska, ale także jednostki samorządu terytorialnego. Jest to dobrowolna forma współpracy, której celem jest ułatwianie i upowszechnianie współpracy transnarodowej lub międzyregionalnej w celu wzmocnienia spójności ekonomicznej i społecznej jej członków. EUWT stanowi odrębny podmiot posiadający osobowość prawną. Dobrowolność europejskiego ugrupowania współpracy terytorialnej wyraża się przede wszystkim w dobrowolności przystępowania do tego ugrupowania. To od woli przyszłego członka (państwa członkowskiego czy jednostki samorządu terytorialnego) zależeć będzie przystąpienie do ugrupowania. W przypadku jednostek samorządu terytorialnego wola ta nie jest wystarczająca. Wprawdzie uchwałę
o przystąpieniu do ugrupowania jednostki samorządu terytorialnego podejmuje organ stanowiący tej jednostki bezwzględną większością głosów ustawowego składu, jednakże wejście w życie tej uchwały wymaga uzyskania zgody wyrażonej w formie decyzji przez ministra właściwego do spraw zagranicznych w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw rozwoju regionalnego³.